"Bit" 1/2001 str.14-16
Artbeton na planie "Quo vadis"

W marcu ubiegłego roku prezentowaliśmy techniki wykonywania nawierzchni betonowych, tak by uzyskiwały wygląd dowolnego materiału naturalnego. Ze względu na szerokie zainteresowanie Czytelników i niezwykłą realizację, która powstała na planie filmu "Quo vadis", zdecydowaliśmy się wrócić do tematu.

Rzymska droga prowadząca na Zatybrze - od niej zaczęła się przygoda Artbetonu z "Quo vadis"	Marmurowe" posadzki w pałacowych komnatach stworzono techniką zacierania i wytrawiania betonowej powierzchni (komnata Petroniusza)	Trudno uwierzyć, że posadzka w komnacie Winicjusza to "tylko" wypielęgnowany beton.

Jak pisaliśmy w numerze 3/2000, technologie Artbetonu opierają się na odpowiednio opracowanych procesach wykonywania powierzchni betonowej. Opisaliśmy wówczas szczegółowo technikę odciskania i koloryzowania świeżego betonu (tzw. stemplowanie - najczęściej spotykane) oraz trzy odmiany tej technologii, pozwalające uzyskiwać kolejno: efekty gładkich, wielobarwnych płyt kamiennych, wykonywać elementy pionowe oraz nadlewać nową warstwę na stary, zniszczony beton. Przypomnijmy, że z Artbetonu można wykonywać wszelkie nawierzchnie zewnętrzne i wewnętrzne, nadając im formę dowolnego naturalnego materiału - kostki granitowej, cegły klinkierowej, płyt kamiennych, marmurowych czy nawet desek dębowych. Dowolność wyboru wzoru i koloru daje wprost nieograniczone możliwości kreowania własnych rozwiązań, tym bardziej, że techniki te, sprawdzają się także przy kształtowaniu elementów przestrzennych.
Tym razem zajmiemy się jednak nie technologią, ale możliwościami, jakie dała ona ekipie... scenografów pracujących na planie filmu "Quo Vadis". Przyjrzyjmy się wizualnym efektom współpracy filmowców i wykonawcy nawierzchni - wrocławskiej firmy Artbet.

Nawierzchnię i schody na Forum Romanum wykonano z betonu stemplowanego.	"Kamienna" fontanna na podwórzu Kryspusa.	Doskonale odtworzona uliczka z lat dwudziestych.

Praca na planie
Zainteresowanie filmowców technologią Artbetonu rozpoczęło się w momencie, w którym okazało się, że wykonanie starożytnej drogi kamiennej o ściśle określonej kolorystyce i skomplikowanej formie będzie zadaniem niezwykle trudnym i czasochłonnym. Osiągnięcie efektu zużytych płyt oraz uformowanie kolein i krawężników przy użyciu naturalnych materiałów kamiennych wiązałoby się z koniecznością ich pracowitego szlifowania. To wydłużałoby czas pracy nad scenografią, nie wspominając o konieczności dostarczenia dużych ilości odpowiedniego materiału.
W przypadku betonu stemplowanego była to tylko kwestia wykonania odpowiednich matryc i dopasowania się do kolorystycznych wymagań scenografii. Moment był idealny, ponieważ we Wrocławiu już od pewnego czasu pracowano nad technologią samodzielnego wykonywania form. Wyzwanie zostało podjęte. Po przestudiowaniu fotografii dostarczonych przez scenografów oraz materiałów historycznych wykonano próbkę nawierzchni, która została zaakceptowana już przy pierwszym spotkaniu z ekipą filmowców.
Janusz Sosnowski, główny scenograf "Quo Vadis" postawił surowe wymagania dotyczące nie tylko formy i barwy, ale przede wszystkim nadania naturalnego charakteru, wyrazistości i realizmu odtwarzanym nawierzchniom Posługując się technologią stemplowania oraz specjalnie przygotowanymi matrycami i zestawami barwiącymi specjaliści z Artbetu wykonali około 500 metrów kamiennej nawierzchni, która "zagrała" rzymskie bruki Zatybrza (patrz: fotografia u góry). Po obejrzeniu pierwszych efektów pracy i możliwości technologicznych, scenografowie zaproponowali firmie wykonanie nawierzchni i schodów Forum Romanum. Tutaj po raz pierwszy pojawiły się posadzki marmuropodobne, do wykonania których zastosowano inną technologię - polegająca na zacieraniu betonu i wytrawianiu go specjalnymi preparatami. Wkrótce stało się jasne, że wszystkie nawierzchnie w dekoracjach montowanych do scen kręconych w Polsce - drogi, place, podwórza i posadzki pałacowych komnat - wykonane zostaną z Artbetonu. W trakcie prac okazało się także, że jest to doskonałe rozwiązanie do wykonania fontann (musiały funkcjonować!), które miały pojawić się w pałacowych komnatach i na podwórzach.
Docenioną przez filmowców zaletą technologii był fakt, że w ostatniej fazie pracy nad nawierzchnią możliwe jest wprowadzanie korekt kolorystycznych, co szczególnie odpowiadało scenografom, ponieważ mimo wielomiesięcznych studiów i projektowania dekoracji nie do końca można było określić kolorystykę bruków i posadzek, które dodatkowo musiały współgrać z pionowymi elementami dekoracji.
Każdy obiekt zdjęciowy miał swój indywidualny charakter i kolorystykę, a korelacja między posadzką a elementami pionowymi (ścianami, kolumnami, itp) miała ogromne znaczenie. Czuwały nad tym ekipy scenografów, a każdej z nich zależało na osiągnięciu maksimum efektu. Nawierzchnie były dodatkowo patynowane. Z betonu stemplowanego wykonano także wybiegi dla lwów w Koloseum zbudowanym na stadionie Warszawianki i posadzki więzienne, a technologia zacierania i wytrawiania sprawdziła się doskonale w pałacu Cezara, gdzie zupełnie od początku wykonano 800 m² nawierzchni - wylano beton, zatarto go, zdylatowano i wypielęgnowano osiągając efekt marmuru.
Należy zwrócić uwagę że, pionowe elementy dekoracji budowane były jako tymczasowe (przede wszystkim z płyt gipsowo-kartonowych i styropianu), natomiast posadzki musiały być trwałe - poruszali się po nich grający aktorzy, konie i sprzęt filmowy. Wszystkie nawierzchnie wykonywano więc z min. 4-cm warstwy betonu, stosując dodatkowo zbrojenie. Dlatego właśnie, po słynnym już, niekontrolowanym pożarze Forum Romanum, jednym ocalałym elementem dekoracji były betonowe posadzki, które po zatarciu wodą pod ciśnieniem mogły nadal funkcjonować, nie tracąc swej formy i barwy.
Wszystkie prace trwały ponad 4 miesiące. Tyle czasu zabrało przygotowanie matryc i odpowiednich materiałów barwiących oraz wykonanie 6500 m² nawierzchni, z których każdy metr kwadratowy musial zostać zaakceptowany przez głównego scenografa. Żadnego fragmentu nie można było wykonać niedbale. Operator i reżyser musieli być pewni, że wszystkie detale, na które skierowana będzie kamera, odpowiadają wymogom i są odzwierciedlone możliwie realistycznie.

Szeroka paleta wzorów pozwala idealnie zharmonizować nawierzchnię z charakterem budynku.	Płytki kamienne czy beton stemplowany?	Uliczka ze wszystkimi detalami, wykonano nawet rekonstrukcję śladów po tramwajowym torowisku.

Nie tylko film - historyczne ulice, place, deptaki
Dzięki możliwościom tworzenia matryc o dowolnych wzorach, zaprojektowanych wg indywidualnych potrzeb, zastosowanie Artbetonu pozwala podjąć się odtworzenia praktycznie każdej nawierzchni. Oddać to może nieocenione usługi przy renowacji starych uliczek, rynków, placów, zaułków, a także kamiennego otoczenia starych zamków. Warto tutaj zaznaczyć, że w przypadku częściowych uszkodzeń możliwe jest odtworzenie brakujących fragmentów, tak by betonowa imitacja nie różniła się wizualnie od całości.
Na fotografiach widzimy jedne z najbardziej charakterystycznych przykładów zastosowania betonu stemplowanego - na terenach Universal Studios i prywatnych posiadłościach w USA. Możliwości i uzyskane efekty są często zaskakujące. Trudno wprost uwierzyć, że są to zwykłe, choć odpowiednio spreparowane płyty betonowe. Popatrzmy na wiernie odwzorowaną uliczkę z lat dwudziestych, wybrukowaną kocimi łbami i z rynsztokiem biegnącym pośrodku (u góry po lewej) czy ulicę, którą odtworzono w sposób tak realistyczny, że choć jest to nowo wylana płyta betonowa, poza innymi szczegółami zadbano o pozostawienie śladów po usuniętym torowisku (u góry po prawej).
Metoda naturalnych nawierzchni betonowych może znaleźć zastosowanie również we wnętrzach, takich jak restauracje, kościoły, muzea czy wewnętrzne pasaże. Może to być zarówno beton stemplowany jak i zacierany - wytrawiany specjalnymi środkami dającymi np. efekt posadzki marmurowej. W obu tych metodach istnieje także możliwość wkomponowania w posadzkę dowolnej grafiki, np. firmowego logo.
Nawierzchnie z Artbetonu są wytrzymałe i nie wymagają pracochłonnych i kosztownych konserwacji. Poza tym są konkurencyjne cenowo w stosunku do nawierzchni kamiennych, ponieważ nie wiążą się z koniecznością pozyskania naturalnego materiału. Ważny jest również fakt, że metoda ta jest niezwykle szybka, co pozwala znacznie skrócić czas realizacji całego przedsięwzięcia.

	Biegnące na dwóch poziomach deptaki ceglane wykonano z zastosowaniem systemu matryc radialnych.

Zalety posadzek wykonanych w technologii Artbeton:
- monolityczność płyty, brak warstwy wyrównującej, kleju, płytek, spoin
- możliwość uzyskania bardzo różnorodnych form i barw
- zwiększona wytrzymałość powierzchni na ściskanie i ścieranie
- absolutna mrozoodporność
- szczelność podłoża zapobiegająca katastrofom ekologicznym (wnikaniu chemikaliów do gruntu)
- trwałość barw
- odporność na skrajne warunki atmosferyczne, chemikalia, kwasy (w tym także sól w czasie odśnieżania), promieniowanie UV, olej samochodowy
- płyta nie zarasta mchem i nie zapada się
- brak kolein przy bardzo wysokich temperaturach.

Grażyna Marciniak, Sebastian Osowski